Bestaande aansoeke kry voorkeur wanneer die bykomende geld vir gemengde finansiering toegeken word. Nuwe aansoeke bly voorlopig opgeskort.
Landbank het die volgorde uiteengesit waarin kwalifiserende boere in sy bestaande aansoekpyplyn vir bykomende gemengde finansiering oorweeg sal word. Die verduideliking volg op die Departement van Grondhervorming en Landelike Ontwikkeling se R500 miljoen-toekenning.
Volgens die bank se verklaring van 16 Oktober kry transaksies wat reeds aan uitbetalingsvereistes voldoen het, eerste oorweging. Daarna volg goedgekeurde transaksies met uitstaande kontrak- of uitbetalingsvereistes, en kwalifiserende aansoeke wat reeds deur kredietbeoordeling gaan.
Tydsensitiewe produksiebehoeftes weens plantseisoene sal in aanmerking geneem word. Dit bly onderhewig aan elke transaksie se vordering, toepaslike vereistes en beskikbare geld. Om reeds in die pyplyn te wees, waarborg dus nie finansiering nie.
Die aansoekvenster bly toe
Die bank sê die ekstra toekenning dek nie die volle vraag na die skema se toelaagkomponent nie. Die opskorting van nuwe aansoeke bly daarom van krag. Bestaande aansoekers moet hul aangewese verhoudingsbestuurder oor hul aansoekstatus en uitstaande vereistes nader.
Hoe gemengde finansiering werk
Die onderskeid tussen ’n toelaag en ’n lening is sentraal tot die skema. By die bekendstelling in Oktober 2022 het die destydse Departement van Landbou, Grondhervorming en Landelike Ontwikkeling verduidelik dat die model albei kombineer om kwalifiserende swart produsente se deelname aan landbouwaardekettings te verbreed.
Die oorspronklike aankondiging het ontwikkeling, verkrygings en produksie-uitbreiding onder die doelwitte geplaas. Dit was ’n meerjarige beleidsraamwerk; die destydse bedrae en tydlyn moet dus nie as ’n nuwe aanbod aan vandag se aansoekers gelees word nie.
Landbank se programbrosjure beskryf ’n wye landboumandaat. Graan en oliesade, vrugte en neute, veeboerdery, suiwel, groente, akwakultuur en ander waardekettings word daarin genoem. Primêre produksie én landbouverwerking val binne die teikengroep.
Die brosjure plaas kommersiële lewensvatbaarheid en ontwikkelingsimpak saam in die beoordeling. Dit beteken die finansieringsmodel is op ondernemings gerig wat volhoubaar kan funksioneer, met groei en deelname aan die waardeketting as doelwitte.
Vir ’n produsent is die praktiese onderskeid belangrik: ’n skema kan ’n sektor in beginsel insluit sonder dat elke onderneming in daardie sektor outomaties kwalifiseer. Die huidige opskorting verander ook nie die noodsaak om die toepaslike krediet- en programvereistes na te kom nie.
Die vroeëre befondsingsstappe
SAnews het op 4 Oktober, met verwysing na die Ministerie van Landbou, berig dat die landboudepartement ’n bykomende R150 miljoen verbind het. Dit was benewens die R325 miljoen-toelaag wat reeds vir die 2026/27-boekjaar aan Landbank oorgedra is.
Die ministerie het toe gesê die skema is nie beëindig nie. Gesprekke tussen die betrokke departemente, die Nasionale Tesourie en Landbank was daarop gerig om die befondsingsknelpunt op te los, met plantfinansiering as ’n dringende behoefte.
Daardie vroeëre verbintenisse en die jongste R500 miljoen-aankondiging verteenwoordig verskillende stappe in die befondsingsgesprek. Hulle is nie ’n aanduiding van die bedrag wat ’n individuele boer kan ontvang nie, en word hier nie tot ’n nuwe beskikbare kontantpot opgetel nie.
SAnews se verslag het ook die bank se voortgesette aanbod van gewone, ten volle terugbetaalbare lenings vermeld. Dit is ’n afsonderlike finansieringsroete, met eie kredietvereistes, wat nie dieselfde ondersteuning as ’n lening met ’n toelaagkomponent bied nie.
Die nuwe ontwikkeling vir bestaande kliënte is die duideliker prioriteitsvolgorde. Die volgende belangrike mylpaal sal ’n bevestigde verandering aan die aansoekvenster of verdere openbare inligting oor die uitvoering van die toekenning wees.