Besoekers koop nie net ’n proe-ervaring nie. Volgens South Africa Wine vorm wyntoerisme ’n belangrike deel van kelderomset en bied dit plase ’n manier om inkomste, handelsmerkwaarde en plaaslike werk te verbreed.
Vir baie Suid-Afrikaanse wynplase het toerisme ontwikkel van ’n bykomende proelokaal-aktiwiteit tot ’n volwaardige deel van die sake-model — een wat inkomste kan diversifiseer en ’n direkte verhouding tussen die plaas en die verbruiker skep.
South Africa Wine se gepubliseerde bedryfsverslag meld dat wyntoerisme in 2022 sowat R9 miljard tot die ekonomie bygedra het en meer as 17% van die gemiddelde wynkelder se omset verteenwoordig het, teenoor ongeveer 15% in 2019. Dié syfers is histories en nie ’n 2026-skatting nie, maar hulle wys hoe groot toerisme reeds in die wynbedryf se inkomste-mengsel geword het.
Die bedryf het intussen ’n wyntoerismestrategie vir 2025–2030 ontwikkel wat daarop gemik is om waarde vir besoekers en wynondernemings te verhoog, gehalte te verbeter en nuwe markte vir wynroetes te ontwikkel.
Meer as wyn in ’n glas
Die waarde van ’n plaasbesoek lê in die ervaring rondom die produk. ’n Besoeker kan op dieselfde eiendom wyn proe, kos koop, ’n restaurant besoek, plaasprodukte aanskaf, aan ’n toer deelneem of langer in die streek bly. Dit skep inkomstegeleenthede wat nie direk afhanklik is van die kelderprys per liter wyn nie.
Marisah Nieuwoudt, South Africa Wine se bestuurder vir wyntoerisme, se rol sluit navorsing, ontwikkeling en bestemmingsbemarking vir die sektor in. Die organisasie werk onder meer met wynroetes, Wesgro, SA Tourism en ander toerisme-organisasies om wynstreke as bestemmings te bevorder.
In onlangse bedryfskommunikasie word sterk klem gelê op menslike stories, erfenis en die karakter van werkende wynplase. Dit is belangrik omdat Suid-Afrika se wyngebiede nie net ’n produk verkoop nie, maar ook landskap, geskiedenis, koskultuur en toegang tot die mense en plekke agter die handelsmerk.
Diversifikasie kan plaasrisiko versprei
Wyntoerisme verwyder nie die kernrisiko’s van wynboerdery nie. ’n Swak oes, lae druifpryse, hoë insetkoste of swak internasionale vraag bly probleme vir die produksiekant van die onderneming.
Maar ’n plaas met ’n sterk toerisme-aanbod kan ’n tweede inkomstestroom hê wat anders reageer as die wynmark. Plaaslike en internasionale besoekers kan restaurante, proelokale, verblyf en ervarings ondersteun selfs wanneer die wynhandel onder druk is.
Dit bring natuurlik nuwe kostes en vaardighede mee. ’n Goeie toerisme-onderneming verg personeelopleiding, gasvryheid, bemarking, digitale besprekings, padtoegang, veiligheid en konsekwente diens. Nie elke wynplaas het die ligging, kapitaal of kapasiteit om ’n groot besoekersbesigheid te bou nie.
Die geleentheid lê dus nie daarin dat elke produsent dieselfde model volg nie, maar dat die bedryf toerisme as ’n kommersiële kanaal ontwikkel waar dit sin maak.
September plaas die kollig op toerisme
Die onderwerp is veral relevant tydens Suid-Afrika se Toerismemaand in September. RSG Landbou het op 22 September die bydrae van wyntoerisme tot die voortbestaan van wynplase bespreek en met South Africa Wine oor die bevordering van toerisme op plase gesels.
Vir wynprodusente is die belangrikste langtermynvraag hoe ’n besoek aan ’n plaas in herhaalde waarde omskep kan word: ’n bottel wat later weer gekoop word, ’n handelsmerk wat onthou word, ’n streek wat weer besoek word en geld wat in ’n landelike ekonomie sirkuleer.
Wanneer dit reg bestuur word, is wyntoerisme dus nie net ’n mooi uitsig langs die proelokaal nie. Dit kan ’n tweede oes wees — een wat nie in ton druiwe gemeet word nie, maar in besoekers, besteding, handelsmerklojaliteit en plaaslike ekonomiese aktiwiteit.