SA Canegrowers rig sy jongste versoek aan die minister van finansies voor die mediumtermynbegroting. Die debat bring landelike werkgeleenthede en die heffing se openbaregesondheidsdoel teenoor mekaar.
SA Canegrowers het die minister van finansies, Enoch Godongwana, gevra om die gesondheidsbevorderingsheffing op suikerhoudende drankies te skrap wanneer die regering sy mediumtermynbegrotingsbeleid uiteensit.
Die organisasie se verklaring van 7 Oktober plaas die versoek teen die agtergrond van druk op rietlewerings, suikerverkope en die lewensbestaan van mense in die suikerwaardeketting. Dit is ’n bedryfsversoek om ’n beleidsverandering, nie ’n aankondiging dat die heffing afgeskaf is nie.
Volgens SA Canegrowers was rietlewerings aan meulens op daardie stadium 18% laer as in die vorige seisoen. Die organisasie skryf die swakker lewerings aan verskeie redes toe en voer aan dat die heffing ’n bykomende las op die sektor plaas. Die syfer is ’n tussentydse bedryfsvergelyking, nie ’n bevestigde eindseisoentotaal nie.
Voorsitter Higgins Mdluli verbind die versoek aan die bedryf se behoefte aan beleidsekerheid vir belegging en diversifikasie. Die vereniging se standpunt is dat die regering se suikerbeleid met die waardeketting se ontwikkelingsdoelwitte moet strook.
Wat die heffing doen
Die Suid-Afrikaanse Inkomstediens beskryf die heffing as ’n belasting op bepaalde suikerhoudende drankies wat die Departement van Gesondheid se doelwitte ondersteun. Dit is gerig op die vermindering van oormatige suikerinname en die las van toestande soos vetsug en diabetes.
SARS se openbare verduideliking onderskei ook tussen plaaslike verbruik en uitvoer. Die heffing is ’n binnelandse verbruiksbelasting; drankies wat uitgevoer word, word nie op dieselfde grondslag belas as dié wat vir die plaaslike mark vrygestel word nie.
Dit beteken die debat gaan nie oor ’n enkele belasting op elke ton suiker wat ’n boer of meule produseer nie. Die beleid werk deur ’n deel van die drankmark, waar die hoeveelheid suiker in die produk vir die heffing saak maak. Veranderinge in resepte, aankope en produkaanbod is daarom deel van die ekonomiese ketting tussen die belasting en die vraag na suiker.
Die openbaregesondheidsargument kan nie bloot uit die landboudebat weggelaat word nie. ’n Maatreël kan immers doelbewus daarop gemik wees om die verbruik van ’n bestanddeel te verminder, terwyl produsente van daardie bestanddeel terselfdertyd ekonomiese druk ervaar.
Navorsing gee ’n ander perspektief
Wits Universiteit het in April 2021 oor ’n waarnemingstudie deur PRICELESS-SA en vennote berig wat huishoudelike aankope voor en ná die heffing ondersoek het. Die ondersoek, wat in The Lancet Planetary Health verskyn het, het data oor meer as 3 000 huishoudings se drankaankope gebruik.
Die navorsers het laer aankope van suiker en energie uit belasbare drankies gevind en het ook op produkherformulering gewys. Dit is bestaande navorsing oor aankooppatrone, nie ’n nuwe reaksie op SA Canegrowers se Oktoberverklaring nie.
Aankoopdata moet verder versigtig gelees word. Dit meet nie op sigself elke persoon se totale dieet of die uiteindelike voorkoms van siekte nie. Net so kan ’n bedryf se swakker produksie of indiensneming nie sonder verdere ontleding in sy geheel aan een belasting toegeskryf word nie.
Vir rietprodusente in KwaZulu-Natal en Mpumalanga is die vraag hoe die regering gesondheidsdoelwitte met die aanpassing van die landelike ekonomie versoen. Die bedryf vra volledige afskaffing; die belastingadministrateur se gepubliseerde doel bly gesondheidsbevordering.
Die onderskeid tussen korttermynverligting en langtermynaanpassing sal deel van daardie beoordeling wees. ’n Verandering aan die heffing moet op sy eie meriete beoordeel word; dit beantwoord nie outomaties vrae oor ander produksieprobleme nie. Die vereniging se eie verwysing na verskeie redes vir laer lewerings maak dit belangrik om oorsaak en gevolg versigtig te skei.
Geen nuwe openbare besluit om die heffing te skrap is in die bronne vir hierdie berig bevestig nie. Die begrotingsproses sal aandui of die regering die versoek aanvaar, die beleid aanpas of dit behou. Tot dan bly die vereniging se oproep ’n voorstel wat teen die huidige beleid en die beskikbare ekonomiese én gesondheidsbewyse beoordeel moet word.